De zwemblaas: wat is het voor orgaan en hoe werkt het precies? MIST NOG HEADER AFBEELDING SNOEKBAARS MET ZWEMBLAAS UIT DE BEK. HAD JIJ DIE NOG SJOERD?

Iedere roofvisser heeft het wel eens gezien. Je vangt een snoekbaars vanaf grote diepte en ineens steekt de zwemblaas uit de bek, de ogen lijken uit te puilen en de vis heeft moeite om terug naar de bodem te zwemmen. Bij een snoek gebeurt dat veel minder snel. Maar hoe kan dat eigenlijk? Het antwoord zit in één van de meest bijzondere organen van een vis: de zwemblaas.

Headerfoto Sportvisunie – De zwemblaas is een met gas gevuld orgaan waarmee veel vissoorten hun drijfvermogen regelen. Je kunt het vergelijken met een ballasttank van een onderzeeër. Door meer of minder gas in de zwemblaas toe te laten, kan een vis stijgen, dalen of op exact dezelfde diepte blijven hangen zonder continu te hoeven zwemmen.

Mede door de zwemblaas kan een vis gemakkelijk op diepte blijven.

Dat bespaart enorm veel energie. Zonder zwemblaas zou een vis voortdurend met zijn vinnen moeten werken om niet naar de bodem te zakken of juist naar het oppervlak te drijven.

 

HOE WERKT DE ZWEMBLAAS?

Onder water neemt de druk snel toe. Elke tien meter diepte komt er ongeveer één atmosfeer druk bij. Op tien meter diepte staat er dus al ongeveer twee keer zoveel druk op een vis als aan het wateroppervlak.

Hoe dieper je gaat, hoe hoger de druk op de zwemblaas.

Volgens de wet van Boyle wordt een gas kleiner naarmate de druk toeneemt en groter wanneer de druk afneemt. Dat betekent dat de zwemblaas voortdurend moet worden aangepast wanneer een vis van diepte verandert.

 

OPEN OF GESLOTEN ZWEMBLAAS

Sommige vissoorten hebben een open zwemblaas. Deze staat via een kanaal in verbinding met de slokdarm. Hierdoor kan de vis relatief snel lucht inslikken of juist gas laten ontsnappen. Het aanpassen van het drijfvermogen gaat daardoor vrij snel. Daarom zie je bijvoorbeeld bij meerval of snoek weleens belletjes omhoog komen tijdens de dril.

Boven een open zwemblaas die in contact staat met de slokdarm, onder een gesloten zwemblaas.

Andere soorten hebben juist een gesloten zwemblaas. Daarbij is er geen verbinding met de slokdarm. Gas wordt via gespecialiseerde bloedvaten langzaam opgenomen of afgegeven aan de zwemblaas. Dat is een veel nauwkeuriger systeem, maar het werkt aanzienlijk trager. En juist daar zit het grote verschil tussen onze roofvissen.

 

SNOEK EN MEERVAL HEBBEN EEN OPEN ZWEMBLAAS

De snoek behoort tot de soorten met een open zwemblaas (physostoom). Daardoor kan hij relatief snel de druk in zijn zwemblaas aanpassen wanneer hij van diepte verandert.

Bij een snoek zul je de zwemblaas nooit zien uitpuilen.

Dat is logisch als je kijkt naar zijn leefwijze. Snoeken liggen vaak tussen planten, langs taluds of jagen van ondiep naar diep en weer terug. Ze maken regelmatig flinke verticale verplaatsingen en hun zwemblaas is daarop aangepast.

Meerval is net als snoek minder gevoelig voor diepteverschillen. FOTO: Thijs van den Acker

Dat betekent niet dat je een snoek probleemloos vanaf twintig meter omhoog kunt halen, maar hij kan drukverschillen duidelijk beter verwerken dan veel andere roofvissoorten. Ook de meerval heeft een open zwemblaas en kan makkelijker de druk regelen dan een vis met een gesloten zwemblaas.

 

SNOEKBAARS EN BAARS LOPEN GROTER RISICO

Snoekbaars en baars hebben juist een gesloten zwemblaas (physoclist). Zij kunnen niet snel gas kwijt wanneer ze plotseling omhoog worden gehaald. Wordt een snoekbaars vanaf grote diepte naar boven gevist, dan zet het gas in de zwemblaas razendsnel uit. Omdat het gas nergens heen kan, ontstaat er inwendige druk. Daardoor kunnen de ogen uitpuilen, organen worden verplaatst en in ernstige gevallen wordt de zwemblaas zelfs via de bek naar buiten gedrukt.

Uitpuilende ogen is een teken van barotrauma.

Zelfs wanneer zo’n vis direct wordt teruggezet, lukt het hem vaak niet meer om zelfstandig af te dalen. De schade is dan vaak al ontstaan. Vaak merk je ook dat bepaalde periodes de snoekbaarzen specifiek op één diepte te vangen zijn. Ga je wat dieper, of juist ondieper dan nemen de vangsten af. Waar dat exact aan ligt? Dat kun je nooit met zekerheid zeggen. De één noemt de luchtdruk als factor, de ander de waterkleur. Beide factoren zullen er ongetwijfeld mee te maken hebben en die zwemblaas zal een belangrijke speler zijn.

Ook baars dien je voorzichtig mee om te gaan als je op diepte vist!

 

WAAROM WORDT 11-12 METER ALS DE GRENS BENOEMD?

Veel roofvissers hanteren een maximale visdiepte van ongeveer 11 tot 12 meter voor snoekbaars. Dat is geen harde biologische grens, maar wel een praktische richtlijn. Vanaf die dieptes neemt de druk zo sterk toe dat de zwemblaas bij het snel omhoog drillen ongeveer verdubbelt in volume. Zeker wanneer een vis snel wordt binnengehaald, krijgt de zwemblaas simpelweg niet genoeg tijd om zich aan te passen.

Vis niet te diep op snoekbaars, want ze zwemmen niet meer terug als ze barotrauma hebben! FOTO: Lau Boom

Daarom kiezen veel vissers ervoor om dieper dan ongeveer twaalf meter geen snoekbaars meer gericht te bevissen, zeker wanneer de vis moet worden teruggezet. Op die manier beperk je de kans op barotrauma aanzienlijk. Neem dus je verantwoordelijkheid en vis niet dieper dan maximaal 12 meter op snoekbaars en baars als je de vis terug wilt zetten. Mocht je op behoorlijke diepte vissen, dril de vis dan rustig omhoog zodat de vis kan wennen aan het drukverschil.

 

Uiteindelijk is geen enkele vangst belangrijker dan de gezondheid van de vis, zodat ook de volgende visser nog van die prachtige snoek, snoekbaars, baars of meerval kan genieten!