De biologie achter één van onze meest mysterieuze roofvissen

De roofblei, oftewel Aspius aspius, is een bijzondere en toch mysterieuze vis binnen de familie van de karperachtigen. Oorspronkelijk kwam deze soort niet voor in Nederland, maar inmiddels heeft de roofblei zich volledig gevestigd in onze wateren en is hij uitgegroeid tot een geliefde doelsoort onder sportvissers.

De roofblei (Aspius aspius) behoort dus tot de karperachtigen, maar onderscheidt zich van vrijwel alle andere Europese karperachtigen doordat hij een echte roofvis is. Waar de meeste karperachtigen zich voeden met planten, insecten of kleine ongewervelden, jaagt de roofblei actief op vis. Daarmee vervult hij de rol van toppredator in veel riviersystemen.

Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van de roofblei strekt zich uit over centraal- en oost Europa.

Van oorsprong komt de roofblei niet uit Nederland. Zijn natuurlijke verspreidingsgebied ligt veel verder naar het oosten. De soort is oorspronkelijk afkomstig uit de stroomgebieden rond de Zwarte Zee, de Kaspische Zee en de Aralzee. Daarnaast kwam de roofblei van nature voor in de Donau en diverse grote rivieren in Oost- en Centraal-Europa. De westelijke grens van zijn oorspronkelijke leefgebied lag ongeveer bij de Elbe in Duitsland. In de Rijn en Maas kwam de soort van nature niet voor.

EEN WELKOME EXOOT?

De uitbreiding van de roofblei richting West-Europa kwam in een stroomversnelling door menselijke ingrepen. Een belangrijke rol speelde de opening van het Rijn-Main-Donaukanaal in 1992. Dit kanaal verbond het stroomgebied van de Donau met dat van de Rijn, waardoor vissoorten zich tussen beide riviersystemen konden verspreiden.

Tegenwoordig een gevestigde en geliefde roofvis in ons land. Check HIER een dikke video waarin wij een aantal enorme roofbleien vangen!

Daarnaast vonden op verschillende plaatsen ook uitzettingen plaats, zowel bewust als onbewust (bijvoorbeeld in ballasttanks van binnenvaartschepen). Hierdoor verschenen de eerste roofbleien al in de jaren tachtig in delen van de Rijn en de Main. De eerste Nederlandse waarneming van een roofblei dateert uit 1984. Lange tijd bleef het echter bij incidentele vangsten en leek de soort zich nog niet echt te vestigen. Pas vanaf het midden van de jaren negentig veranderde dat beeld.

De Waal is tegenwoordig een rivier waar je volop roofblei kunt verwachten.

Vanaf ongeveer 1995 nam het aantal waarnemingen snel toe en werden steeds vaker roofbleien gevangen in de Waal, Rijn, Lek en het IJsselmeergebied (Gaethofs, 2004). Een belangrijk moment was de vangst van jonge roofbleien in Nederlandse wateren. Dit vormde het bewijs dat de soort zich niet alleen had verspreid, maar zich ook succesvol voortplantte. Vanaf dat moment was duidelijk dat de roofblei bezig was een vaste plek te veroveren binnen Nederland. Inmiddels wordt de roofblei gezien als volledig ingeburgerde roofvis.

LICHAAMSBOUW EN JACHTGEDRAG

Wie een roofblei goed bekijkt, ziet direct dat hij gebouwd is voor snelheid. Zijn lichaam is langgerekt, gestroomlijnd en licht afgeplat, waardoor hij met minimale weerstand door het water kan schieten.

Echt 100% gebouwd op snelheid, dit is aan alles te zien.

In tegenstelling tot veel andere karperachtigen heeft de roofblei echt de bouw van een roofvis. Zijn krachtige staart en gespierde bouw stellen hem in staat om in korte tijd enorme snelheden te bereiken, iets wat essentieel is voor een jager die zijn prooi vaak opjaagt in open water. Ook zijn kop verraadt zijn levensstijl. De roofblei beschikt over een relatief grote bek waarvan de mondhoeken tot onder de ogen reiken.

Een serieuze roofvis die je met verschillende soorten kunstaas kunt belagen.

De onderkaak steekt iets verder uit dan de bovenkaak en is voorzien van een karakteristieke benige uitstulping die precies in een uitsparing van de bovenkaak past. Hoewel de roofblei geen tanden heeft zoals snoek of snoekbaars, kan hij kleine vissen hierdoor goed grijpen. Zijn grote ogen spelen eveneens een belangrijke rol. De roofblei jaagt grotendeels op zicht en is vooral effectief in helder water en bij daglicht. Toch zul je de beste resultaten halen in de ochtend- en avondschemer, dan zijn ze het meest actief.

Het is een goede zichtjager die jaagt in open water.

Waar rovers als de snoek en snoekbaars vrij ‘luie’ jagers zijn en meer uit een hinderlaag jagen, doet een roofblei dit niet. Je ziet het soms wel op ondiep water op een rivierplas. Je ziet ze dan echt de aasvis tegen de kanten aan drijven en er dan vol doorheen schieten. Vaak slaan ze daarbij eerst met hun lichaam of kop in de school om paniek te veroorzaken, waarna ze de verwarde prooivissen één voor één oppakken.

WAAR KUN JE ZE VINDEN?

Nu we snappen hoe de roofblei jaagt en hoe deze gebouwd is, kun je ook wel een beetje invullen waar je ze kunt vinden. Roofblei jaagt dus graag op open, liefst stromend water. Water wat in verbinding staat met stromend water herbergt ook vaak roofblei. Stekken waar het harder stroomt dan op andere stekken, zoals bij versmallingen en gemalen zijn vaak echte roofblei hotspots.

Een welbekende en typische roofblei stek in Rotterdam: De Oude Hefbrug. Hier giert de stroming langs.

Denk ook aan de kribben die in de buitenbocht liggen van de rivier. Hier stroomt het harder en is het water dieper, vaak ideaal voor roofblei. Wees niet bang voor een sterke stroming, deze vissen zijn echt next-level als het gaat om kracht en jachtgedrag. Denk je dat het te hard stroomt of je je kunstaas te snel binnen draait? No way, je bent nooit te snel voor een roofblei. Let wel een beetje op de kleur van het water. Roofblei is een zichtjager, dus een beetje doorzicht helpt je wel in het vangen van deze vis.

Rivierplassen zijn goede plekken voor roofblei. Met de bellyboat kun je perfect de kanten uitvissen!

Rivierplassen zijn ook echt bekende plekken om op roofblei te vissen. Het stroomt hier misschien niet, maar het kan barsten van de roofblei. Rond de ondieptes zit veel aasvis en de roofbleien weten dat maar al te goed. Zij patrouilleren langs de planten waar de kleine vis zwemt en kunnen in de vroege ochtend en avond echt heel agressief jagen tegen de kantjes aan. Probeer het hier zeker eens met topwaters!

Het is en blijft een mysterieuze vis… Hoezo vang je ze niet wanneer je ze ziet jagen en waar vertrekken ze naartoe in de winter? Wij willen meer weten over deze vis!