Waarom warme zomers zo’n risico vormen voor roofvis!

Iedere roofvisser kijkt uit naar lange zomerdagen op het water. Toch brengt warm weer ook een keerzijde met zich mee. Wanneer de watertemperatuur oploopt, verandert de samenstelling van het water ingrijpend. Eén van de belangrijkste factoren is het zuurstofgehalte. Voor vissen is zuurstof net zo belangrijk als voor mensen. Daalt het zuurstofgehalte te ver, dan raken vissen gestresst, stoppen ze met azen en kan er in extreme gevallen zelfs massale vissterfte optreden.

Maar waarom gebeurt dit eigenlijk? En waarom lijken sommige wateren er veel gevoeliger voor te zijn dan andere? Veel mensen denken dat warm weer er voor zorgt dat er juist meer zuurstof in het water komt. Het tegenovergestelde is waar. Koud water kan van nature veel meer zuurstof vasthouden dan warm water. Naarmate de temperatuur stijgt, neemt de maximale hoeveelheid opgeloste zuurstof af.

Warmer water betekent minder zuurstof en een verhoogde stofwisseling. Dit levert veel stress op.

Ter vergelijking: water van ongeveer 10 °C kan bijna 11 milligram zuurstof per liter bevatten. Bij een watertemperatuur van 30 °C is dat nog maar ongeveer 7,5 milligram per liter. Dat lijkt misschien een klein verschil, maar voor vissen is dit enorm. Daar komt nog een tweede probleem bij. Juist wanneer het water warmer wordt, stijgt de stofwisseling van vissen. Ze worden actiever, verbruiken meer energie én hebben daardoor meer zuurstof nodig. Er ontstaat dus een dubbele uitdaging: er is minder zuurstof beschikbaar, terwijl de vraag juist groter wordt.

 

PLANTEN ZIJN VRIEND ÉN VIJAND

Waterplanten produceren overdag zuurstof via fotosynthese. Zolang de zon schijnt, lijkt er dus weinig aan de hand. Maar zodra het donker wordt, verandert de situatie volledig. ’s Nachts produceren planten geen zuurstof meer. Sterker nog, net als vissen en andere organismen verbruiken ze dan juist zuurstof.

Waterplanten produceren zuurstof, maar onttrekken dit ook weer in de nacht.

Op wateren met veel plantengroei kan het zuurstofgehalte daarom vlak voor zonsopkomst het laagst zijn. Juist in de vroege ochtend kunnen vissen hierdoor zichtbaar traag of zelfs benauwd gedrag vertonen.

Algenbloei zorgt ook voor problemen wanneer de algen afsterven.

Ook algen spelen hierin een belangrijke rol. Tijdens een algenbloei wordt er overdag veel zuurstof geproduceerd. Wanneer zo’n algenbloei plotseling afsterft, beginnen bacteriën het afgestorven materiaal af te breken. Dat afbraakproces kost enorme hoeveelheden zuurstof, waardoor het zuurstofgehalte soms binnen korte tijd sterk kan dalen.

 

WAAROM ZIJN SOMMIGE WATEREN GEVOELIGER?

Niet ieder water reageert hetzelfde op warm weer. Grote, diepe meren bevatten simpelweg veel meer watermassa en warmen langzamer op. Bovendien zorgt wind ervoor dat verschillende waterlagen regelmatig mengen, waardoor zuurstof beter wordt verdeeld. Ondiepe wateren zijn veel kwetsbaarder. Denk aan kleine plassen, stadsvijvers, afgesloten havens of ondiepe poldersloten. Deze warmen snel op en bevatten relatief weinig water om temperatuur- en zuurstofschommelingen op te vangen.

Ondiepe poldersloten zijn doorgaans als eerste in kritieke toestand.

Stroming maakt eveneens een groot verschil. Stromend water neemt voortdurend zuurstof op doordat het continu in beweging is. Rivieren, beken en kanalen hebben daardoor vaak een stabieler zuurstofgehalte dan stilstaande wateren. Dat betekent niet dat problemen onmogelijk zijn, maar de kans op een kritisch zuurstoftekort is doorgaans kleiner.

Stromend water neemt veel meer zuurstof op en mengt dit goed.

Ook de hoeveelheid organisch materiaal speelt een rol. Wateren met een dikke sliblaag, veel afgestorven plantenresten of een grote hoeveelheid bladeren bevatten veel bacteriën die voortdurend zuurstof verbruiken tijdens het afbraakproces. Juist deze wateren kunnen tijdens langdurige hitteperioden snel in de problemen komen.

 

HOE REAGEREN ROOFVISSEN?

Niet iedere roofvis gaat even goed om met lage zuurstofgehaltes. Sommige soorten zijn verrassend tolerant, terwijl andere al snel stress ervaren. Snoek behoort tot de soorten die gevoelig zijn voor warm water. Hoewel hij korte tijd lage zuurstofwaarden kan verdragen, neemt zijn conditie snel af wanneer zowel de temperatuur als het zuurstoftekort oplopen. Grote snoeken zijn extra kwetsbaar.

Grote snoeken zijn echt gevoelig voor zuurstoftekorten. Handel daarom het liefst in het water.

Hun lichaam produceert tijdens een dril veel melkzuur en het herstel duurt aanzienlijk langer dan bij kleinere vissen. Snoeken hebben voornamelijk wit spierweefsel. Dit stelt ze in staat om extreem explosief te zijn, maar daardoor produceren ze wel melkzuur. Dit moet weer afgebroken worden en daar hebben ze moeite mee in warm weer. Daarom is het belangrijk om niet gericht op snoek te vissen en als je er eentje haakt, deze echt zo snel mogelijk te onthaken en terug te zetten.

Snoekbaars kan van nature tegen lagere zuurstofwaarden.

Snoekbaars verdraagt warm water over het algemeen beter dan snoek. Van nature leeft deze soort vaak in troebeler water waar het zuurstofgehalte regelmatig wat lager ligt. Toch kent ook snoekbaars zijn grenzen. Wanneer zuurstofwaarden langdurig sterk dalen, zal ook deze soort minder actief worden en dieper of harder stromend water opzoeken.

Baars is een taaie vis en een echte alleskunner.

Baars behoort tot de meest flexibele roofvissen. Deze soort past zich relatief gemakkelijk aan wisselende omstandigheden aan en blijft vaak langer actief dan snoek. Vooral scholen baars zoeken tijdens warme dagen regelmatig waterlagen op waar temperatuur en zuurstof nog in balans zijn. Ook zij zijn echter afhankelijk van voldoende zuurstof en zullen zuurstof arme wateren uiteindelijk verlaten als dat mogelijk is. Meerval is gewend aan hoge temperaturen en is veruit de meest tolerante vis van alle roofvissen.

 

SIGNALEN VAN ZUURSTOF TEKORT

Een zuurstoftekort zie je niet altijd direct, maar er zijn wel duidelijke aanwijzingen. Vissen die dicht onder het wateroppervlak hangen of voortdurend in de buurt van een instroom, fontein of gemaal verblijven, zoeken vaak water met een hoger zuurstofgehalte. Ook plotselinge sterfte van kleine aasvis kan een waarschuwing zijn dat de situatie kritiek wordt.

Wanneer het zuurstofgehalte kritiek wordt, gaan vissen massaal lucht happen aan het oppervlak.

Ruik je bovendien een sterke rottingslucht of zie je een dikke laag afgestorven algen op het water drijven, dan is extra voorzichtigheid geboden.

 

VERANTWOORD VISSEN

Als sportvisser kun je zelf ook rekening houden met warme omstandigheden. Beperk de driltijd, gebruik passend materiaal en zorg ervoor dat een gevangen vis zo kort mogelijk uit het water blijft. Met passend materiaal bedoelen we zwaarder dan je gemiddeld zou gebruiken. Niet onnodig lang drillen, niet opmeten en bij voorkeur niet op de foto. Doe je dit wel? Zorg dan dat alles echt gereed is en handel zeer snel.

De vis stil houden heeft meer effect dan heen en weer halen.

Zeker grote snoeken kunnen na een lange dril veel moeite hebben om volledig te herstellen. Bij het terugzetten van snoek is het belangrijk deze niet heen en weer te bewegen. Zuurstof wordt alleen opgenomen door de kieuwen als het water direct door de bek naar binnen stroomt. Haal je de vis heen en weer, krijgt de vis de helft van de tijd geen zuurstof. Wanneer mogelijk, druk dan de kop zo diep mogelijk onder water en houd de vis met de neus tegen de stroming in. Blijf daarnaast alert op signalen uit jouw viswater. Zie je vissen die duidelijk in problemen verkeren of vermoed je een zuurstoftekort, meld dit dan bij de beheerder van het water of de lokale hengelsportvereniging.

 

Houd rekening met het welzijn van de vis en sla indien nodig eens een visdag over. Handel snel en verantwoord en houd de vis niet langer dan nodig boven water.